Ela
New member
SEVGİ NEDİR? ERICH FROMM'A GÖRE SEVMEK, SAHİP OLMAK DEĞİL, BİR İNSANIN GELİŞİMİNE EŞLİK ETMEKTİR
Dostlar, bugün biraz aşkı, sevgiyi ve insanın şu meşhur ilişki karmaşasını konuşalım. Hani birini tanırsınız, ilk günlerde mesajlar saniyesinde gelir, günaydın mesajları şiir tadındadır, gece yatmadan önce konuşmalar bitmek bilmez. Aradan birkaç ay geçer, mesajın başındaki kalp emojisi kaybolur, günaydın mesajı yerini marketten alınacaklar listesine bırakır. Bir bakmışsınız romantizm, deterjan markası üzerine yapılan stratejik toplantıya dönüşmüş!
Peki, sevgi gerçekten ilk günlerdeki heyecan mıdır? Birini sürekli düşünmek, kıskanmak, onunla her an konuşmak veya onsuz yaşayamayacağını hissetmek sevginin kanıtı sayılır mı? Yoksa biz bazen sevgiyi, yalnız kalmamak için geliştirdiğimiz bir alışkanlıkla mı karıştırıyoruz?
İşte tam bu noktada karşımıza Erich Fromm çıkıyor. Kendisi, 1956 yılında yayımlanan Sevme Sanatı (The Art of Loving) adlı eserinde hepimizin bildiği ama uygulamakta zaman zaman sınıfta kaldığı bir düşünceyi ortaya koyuyor: Sevmek yalnızca hissedilen bir duygu değil, öğrenilmesi ve geliştirilmesi gereken bir sanattır.
Şimdi düşünün, insanlar yabancı dil öğrenmek için yıllarını harcıyor, mesleğinde uzmanlaşmak için eğitim alıyor, araba kullanmayı öğrenirken bile kurallara ihtiyaç duyuyor. Ama konu sevgi olunca çoğumuzun planı şu: Bir gün doğru insan karşıma çıkacak, her şey kendiliğinden hallolacak.
Fromm ise sanki karşımıza geçip şöyle soruyor: Peki, o doğru insan geldiğinde sen sevmeyi biliyor musun?
1. ERICH FROMM'A GÖRE SEVGİ NEDİR?
Erich Fromm, 1900 yılında Frankfurt'ta doğmuş, psikoloji, psikanaliz, felsefe ve toplumsal düşünce alanlarında önemli çalışmalar yapmış bir düşünürdür. Eserlerinde insanın yalnızlığını, özgürlük arayışını, toplumsal baskıları ve diğer insanlarla kurduğu ilişkileri ele almıştır.
Fromm'un sevgi anlayışının merkezinde, bir başkasına sahip olmak yerine onun varlığını tanımak ve gelişimini desteklemek vardır.
Bu yaklaşım oldukça önemli, çünkü gündelik hayatta sevgiyi çoğu zaman sahiplikle karıştırıyoruz.
"Benim sevgilim."
"Benim eşim."
"Benim hayatım."
"Benimsin, kimseyle konuşamazsın!"
Bir dakika arkadaşlar, sevgiden söz ediyoruz, tapu dairesinden değil!
Bir insanla ilişki kurmak, onun bütün kararlarını kontrol etme hakkını vermez. Birini sevmek, onun arkadaşlarını seçmek, kıyafetlerine karışmak, telefonunu denetlemek veya hayatını kendi beklentilerimize göre düzenlemek anlamına gelmez.
Fromm'un düşüncesinde olgun sevgi, iki insanın birbirine yakınlaşırken kendi bireyselliklerini de koruyabilmesidir. Yani iki kişi birlikte olabilir ama birbirlerinin kişiliğini yutmak zorunda değildir.
Bunu iki ağaca benzetebiliriz. Ağaçların dalları birbirine yaklaşabilir, hatta rüzgârda birbirine dokunabilir. Ancak ikisinin de kendi köklerine, toprağına ve büyüme alanına ihtiyacı vardır. Bir ağaç diğerini gölgelemek için büyüyorsa ortada dayanışmadan çok rekabet vardır.
İlişkilerde de mesele yalnızca birlikte kalmak değil, birlikteyken gelişebilmektir.
Bir düşünün: Sevdiğiniz insan sizinle tanıştıktan sonra daha özgür, daha huzurlu ve kendine daha yakın birine mi dönüşüyor, yoksa her hareketini açıklamak zorunda hisseden, sürekli hata yapmaktan korkan birine mi?
Bu soru, ilişkinin romantik görüntüsünden çok daha fazlasını anlatabilir.
2. SEVGİ BİR DUYGUYSA NEDEN SANAT OLARAK TANIMLANIYOR?
Fromm'un yaklaşımını ilginç kılan noktalardan biri, sevginin yalnızca doğru kişiyi bulma meselesi olmadığını savunmasıdır.
Elbette birine karşı çekim hissetmek, heyecan duymak, onunla vakit geçirmek istemek önemlidir. Ancak bunlar ilişkinin tamamı değildir.
Duygular değişebilir. İnsan bazen yorgun olur, bazen iş yerinde canı sıkılır, bazen ekonomik kaygılarla boğuşur. Dün romantik bir akşam planlayan kişi, bugün elektrik faturasını görünce hayatın anlamını sorgulayabilir.
İşte sevginin gerçek sınavı, her şeyin yolunda gittiği anlardan ziyade hayatın sıradan ve zorlayıcı zamanlarında ortaya çıkar.
Fromm, sevgiyi bir sanat gibi ele alır. Bir sanat dalında ustalaşmak için bilgi, emek, sabır ve pratik gerekiyorsa sevmeyi öğrenmek için de bunlara ihtiyaç vardır.
Piyanonun başına oturup "Ben müziğe inanıyorum, parmaklarım zaten doğru tuşa gider" demek nasıl işe yaramıyorsa ilişkide de yalnızca iyi niyetli olmak yeterli değildir.
İletişim kurmayı öğrenmek gerekir. Karşımızdaki insanı dinlemeyi, kendi duygularımızı ifade etmeyi, öfkemizi yönetmeyi ve gerektiğinde özür dilemeyi öğrenmek gerekir.
Üstelik bunlar bir kez öğrenilip rafa kaldırılacak beceriler değildir.
Bugün çok iyi dinlediğiniz bir insanı yarın yorgun olduğunuz için yanlış anlayabilirsiniz. Bir tartışmada sakin kalmayı başarırken başka bir tartışmada eski alışkanlıklarınıza dönebilirsiniz.
Buradaki amaç kusursuz olmak değil, kendimizi geliştirmeye devam etmektir.
Fromm'un yaklaşımından çıkarılabilecek önemli ders şudur: Sevgi, yalnızca başımıza gelen bir şey değil, davranışlarımızla sürekli katkıda bulunduğumuz bir süreçtir.
3. OLGUN SEVGİNİN DÖRT TEMELİ: İLGİ, SORUMLULUK, SAYGI VE BİLGİ
Fromm, Sevme Sanatı eserinde olgun sevginin dört temel unsurunu öne çıkarır: ilgi ve özen, sorumluluk, saygı ve bilgi.
Bu dört kavramı gündelik hayatın içinden örneklerle düşünelim.
İLGİ VE ÖZEN: SEVGİ SÖZDE DEĞİL, DAVRANIŞTA DA GÖRÜLÜR
Birinin sizi sevdiğini söylemesi güzeldir. Peki, söyledikleriyle yaptıkları birbirini destekliyor mu?
Önemli bir sınavınız olduğunu hatırlayan, zor bir gün geçirdiğinizde sizi dinleyen, başarınızla içtenlikle sevinen veya kendinizi iyi hissetmediğinizde ihtiyaçlarınızı önemseyen biri, sevgisini günlük davranışlarıyla ortaya koyabilir.
Özen göstermek her isteği yerine getirmek demek değildir. Bazen sevdiğiniz insanın bir hatasını dürüstçe söylemek, onun kısa vadede hoşuna gitmese bile uzun vadeli iyiliğini düşünmek anlamına gelebilir.
Örneğin, arkadaşınız her tartışmasında kendisini tamamen haklı görüyor ve bütün ilişkilerinin bozulmasından karşı tarafı sorumlu tutuyorsa ona yalnızca destek olmak adına sürekli hak vermeniz gerekmez. Onu incitmeden farklı bir bakış açısı sunmanız da bir özen biçimidir.
Ancak burada ince bir çizgi var: Birinin iyiliğini düşünmek, onun yerine karar vermek değildir.
"Senin için en iyisini ben bilirim" cümlesi, sevgi kılığına girmiş bir kontrol arzusuna dönüşebilir.
SORUMLULUK: BİRİNİN İHTİYACINI DUYABİLMEK
Fromm'un sorumluluk anlayışı, yalnızca görevleri yerine getirmekten ibaret değildir. Bir başkasının ihtiyaçlarına karşılık verebilme isteğiyle ilgilidir.
Örneğin, partneriniz bir sorun yaşadığında onun yanında olmak, arkadaşınızın zor bir döneminde onu aramak veya aile içinde üzerinize düşen yükü paylaşmak sorumluluk duygusunun farklı görünümleridir.
Ama sorumluluk, bir insanın bütün sorunlarını üstlenmek anlamına da gelmez.
Diyelim ki sevdiğiniz kişi işinde mutsuz. Siz onun adına iş ilanlarını araştırabilir, seçeneklerini değerlendirmesine yardımcı olabilir ve cesaretini destekleyebilirsiniz. Fakat onun yerine istifa edemez, bütün hayatını yönetemezsiniz.
Burada önemli olan destek olmakla kurtarıcı rolüne girmek arasındaki farktır.
Çünkü sürekli başkalarını kurtarmaya çalışan kişi bir süre sonra tükenebilir. Kurtarılmaya alışan kişi de kendi kararlarını verme becerisini geliştirmekte zorlanabilir.
Sağlıklı sevgi, ihtiyaç duyulduğunda el uzatır ama karşısındakinin kendi ayakları üzerinde durabileceğini de kabul eder.
SAYGI: SEVDİĞİNİZ İNSANI KENDİNİZE BENZETMEYE ÇALIŞMAMAK
Bana göre Fromm'un en düşündürücü fikirlerinden biri budur.
Bir insanı gerçekten sevdiğimizi söylüyorsak onun bizden farklı olmasına ne kadar tahammül edebiliyoruz?
Siz kalabalık ortamları seviyorsunuz, partneriniz sessiz bir akşam geçirmek istiyor. Siz tartışmaları hemen çözmek istiyorsunuz, o biraz düşünmek için zamana ihtiyaç duyuyor. Siz kariyerinizde hızlı ilerlemek istiyorsunuz, arkadaşınız daha sakin bir yaşamı tercih ediyor.
Bu farklılıkların her biri ilişkinin sonu olmak zorunda değil.
Saygı, karşımızdaki insanın kendi tercihlerini yapabilen ayrı bir birey olduğunu kabul etmektir. Elbette ortak yaşamda uzlaşmak gerekir; ancak uzlaşma, bir kişinin sürekli diğerine dönüşmesi demek değildir.
Bir insanı sevmek, onun bütün özelliklerini koşulsuz onaylamak anlamına da gelmez. Değerlerinizin uyuşmadığını fark edebilir, davranışlarına itiraz edebilir ve hatta ilişkinizi bitirebilirsiniz. Saygı, sınırlarınızı ortadan kaldırmanızı gerektirmez.
Asıl mesele, bir insanı değiştiremediğiniz için değil, onu kontrol edemediğiniz için cezalandırmamaktır.
BİLGİ: KARŞINIZDAKİ İNSANI GERÇEKTEN TANIYOR MUSUNUZ?
İlişkilerin başında birbirimiz hakkında hikâyeler yazmaya bayılırız.
"Çok sessiz, kesinlikle gizemli biri."
"Geç cevap veriyor, demek ki beni önemsemiyor."
"Her şeyi planlıyor, kesinlikle duygusuz."
Dostlar, bugün biraz aşkı, sevgiyi ve insanın şu meşhur ilişki karmaşasını konuşalım. Hani birini tanırsınız, ilk günlerde mesajlar saniyesinde gelir, günaydın mesajları şiir tadındadır, gece yatmadan önce konuşmalar bitmek bilmez. Aradan birkaç ay geçer, mesajın başındaki kalp emojisi kaybolur, günaydın mesajı yerini marketten alınacaklar listesine bırakır. Bir bakmışsınız romantizm, deterjan markası üzerine yapılan stratejik toplantıya dönüşmüş!
Peki, sevgi gerçekten ilk günlerdeki heyecan mıdır? Birini sürekli düşünmek, kıskanmak, onunla her an konuşmak veya onsuz yaşayamayacağını hissetmek sevginin kanıtı sayılır mı? Yoksa biz bazen sevgiyi, yalnız kalmamak için geliştirdiğimiz bir alışkanlıkla mı karıştırıyoruz?
İşte tam bu noktada karşımıza Erich Fromm çıkıyor. Kendisi, 1956 yılında yayımlanan Sevme Sanatı (The Art of Loving) adlı eserinde hepimizin bildiği ama uygulamakta zaman zaman sınıfta kaldığı bir düşünceyi ortaya koyuyor: Sevmek yalnızca hissedilen bir duygu değil, öğrenilmesi ve geliştirilmesi gereken bir sanattır.
Şimdi düşünün, insanlar yabancı dil öğrenmek için yıllarını harcıyor, mesleğinde uzmanlaşmak için eğitim alıyor, araba kullanmayı öğrenirken bile kurallara ihtiyaç duyuyor. Ama konu sevgi olunca çoğumuzun planı şu: Bir gün doğru insan karşıma çıkacak, her şey kendiliğinden hallolacak.
Fromm ise sanki karşımıza geçip şöyle soruyor: Peki, o doğru insan geldiğinde sen sevmeyi biliyor musun?
1. ERICH FROMM'A GÖRE SEVGİ NEDİR?
Erich Fromm, 1900 yılında Frankfurt'ta doğmuş, psikoloji, psikanaliz, felsefe ve toplumsal düşünce alanlarında önemli çalışmalar yapmış bir düşünürdür. Eserlerinde insanın yalnızlığını, özgürlük arayışını, toplumsal baskıları ve diğer insanlarla kurduğu ilişkileri ele almıştır.
Fromm'un sevgi anlayışının merkezinde, bir başkasına sahip olmak yerine onun varlığını tanımak ve gelişimini desteklemek vardır.
Bu yaklaşım oldukça önemli, çünkü gündelik hayatta sevgiyi çoğu zaman sahiplikle karıştırıyoruz.
"Benim sevgilim."
"Benim eşim."
"Benim hayatım."
"Benimsin, kimseyle konuşamazsın!"
Bir dakika arkadaşlar, sevgiden söz ediyoruz, tapu dairesinden değil!
Bir insanla ilişki kurmak, onun bütün kararlarını kontrol etme hakkını vermez. Birini sevmek, onun arkadaşlarını seçmek, kıyafetlerine karışmak, telefonunu denetlemek veya hayatını kendi beklentilerimize göre düzenlemek anlamına gelmez.
Fromm'un düşüncesinde olgun sevgi, iki insanın birbirine yakınlaşırken kendi bireyselliklerini de koruyabilmesidir. Yani iki kişi birlikte olabilir ama birbirlerinin kişiliğini yutmak zorunda değildir.
Bunu iki ağaca benzetebiliriz. Ağaçların dalları birbirine yaklaşabilir, hatta rüzgârda birbirine dokunabilir. Ancak ikisinin de kendi köklerine, toprağına ve büyüme alanına ihtiyacı vardır. Bir ağaç diğerini gölgelemek için büyüyorsa ortada dayanışmadan çok rekabet vardır.
İlişkilerde de mesele yalnızca birlikte kalmak değil, birlikteyken gelişebilmektir.
Bir düşünün: Sevdiğiniz insan sizinle tanıştıktan sonra daha özgür, daha huzurlu ve kendine daha yakın birine mi dönüşüyor, yoksa her hareketini açıklamak zorunda hisseden, sürekli hata yapmaktan korkan birine mi?
Bu soru, ilişkinin romantik görüntüsünden çok daha fazlasını anlatabilir.
2. SEVGİ BİR DUYGUYSA NEDEN SANAT OLARAK TANIMLANIYOR?
Fromm'un yaklaşımını ilginç kılan noktalardan biri, sevginin yalnızca doğru kişiyi bulma meselesi olmadığını savunmasıdır.
Elbette birine karşı çekim hissetmek, heyecan duymak, onunla vakit geçirmek istemek önemlidir. Ancak bunlar ilişkinin tamamı değildir.
Duygular değişebilir. İnsan bazen yorgun olur, bazen iş yerinde canı sıkılır, bazen ekonomik kaygılarla boğuşur. Dün romantik bir akşam planlayan kişi, bugün elektrik faturasını görünce hayatın anlamını sorgulayabilir.
İşte sevginin gerçek sınavı, her şeyin yolunda gittiği anlardan ziyade hayatın sıradan ve zorlayıcı zamanlarında ortaya çıkar.
Fromm, sevgiyi bir sanat gibi ele alır. Bir sanat dalında ustalaşmak için bilgi, emek, sabır ve pratik gerekiyorsa sevmeyi öğrenmek için de bunlara ihtiyaç vardır.
Piyanonun başına oturup "Ben müziğe inanıyorum, parmaklarım zaten doğru tuşa gider" demek nasıl işe yaramıyorsa ilişkide de yalnızca iyi niyetli olmak yeterli değildir.
İletişim kurmayı öğrenmek gerekir. Karşımızdaki insanı dinlemeyi, kendi duygularımızı ifade etmeyi, öfkemizi yönetmeyi ve gerektiğinde özür dilemeyi öğrenmek gerekir.
Üstelik bunlar bir kez öğrenilip rafa kaldırılacak beceriler değildir.
Bugün çok iyi dinlediğiniz bir insanı yarın yorgun olduğunuz için yanlış anlayabilirsiniz. Bir tartışmada sakin kalmayı başarırken başka bir tartışmada eski alışkanlıklarınıza dönebilirsiniz.
Buradaki amaç kusursuz olmak değil, kendimizi geliştirmeye devam etmektir.
Fromm'un yaklaşımından çıkarılabilecek önemli ders şudur: Sevgi, yalnızca başımıza gelen bir şey değil, davranışlarımızla sürekli katkıda bulunduğumuz bir süreçtir.
3. OLGUN SEVGİNİN DÖRT TEMELİ: İLGİ, SORUMLULUK, SAYGI VE BİLGİ
Fromm, Sevme Sanatı eserinde olgun sevginin dört temel unsurunu öne çıkarır: ilgi ve özen, sorumluluk, saygı ve bilgi.
Bu dört kavramı gündelik hayatın içinden örneklerle düşünelim.
İLGİ VE ÖZEN: SEVGİ SÖZDE DEĞİL, DAVRANIŞTA DA GÖRÜLÜR
Birinin sizi sevdiğini söylemesi güzeldir. Peki, söyledikleriyle yaptıkları birbirini destekliyor mu?
Önemli bir sınavınız olduğunu hatırlayan, zor bir gün geçirdiğinizde sizi dinleyen, başarınızla içtenlikle sevinen veya kendinizi iyi hissetmediğinizde ihtiyaçlarınızı önemseyen biri, sevgisini günlük davranışlarıyla ortaya koyabilir.
Özen göstermek her isteği yerine getirmek demek değildir. Bazen sevdiğiniz insanın bir hatasını dürüstçe söylemek, onun kısa vadede hoşuna gitmese bile uzun vadeli iyiliğini düşünmek anlamına gelebilir.
Örneğin, arkadaşınız her tartışmasında kendisini tamamen haklı görüyor ve bütün ilişkilerinin bozulmasından karşı tarafı sorumlu tutuyorsa ona yalnızca destek olmak adına sürekli hak vermeniz gerekmez. Onu incitmeden farklı bir bakış açısı sunmanız da bir özen biçimidir.
Ancak burada ince bir çizgi var: Birinin iyiliğini düşünmek, onun yerine karar vermek değildir.
"Senin için en iyisini ben bilirim" cümlesi, sevgi kılığına girmiş bir kontrol arzusuna dönüşebilir.
SORUMLULUK: BİRİNİN İHTİYACINI DUYABİLMEK
Fromm'un sorumluluk anlayışı, yalnızca görevleri yerine getirmekten ibaret değildir. Bir başkasının ihtiyaçlarına karşılık verebilme isteğiyle ilgilidir.
Örneğin, partneriniz bir sorun yaşadığında onun yanında olmak, arkadaşınızın zor bir döneminde onu aramak veya aile içinde üzerinize düşen yükü paylaşmak sorumluluk duygusunun farklı görünümleridir.
Ama sorumluluk, bir insanın bütün sorunlarını üstlenmek anlamına da gelmez.
Diyelim ki sevdiğiniz kişi işinde mutsuz. Siz onun adına iş ilanlarını araştırabilir, seçeneklerini değerlendirmesine yardımcı olabilir ve cesaretini destekleyebilirsiniz. Fakat onun yerine istifa edemez, bütün hayatını yönetemezsiniz.
Burada önemli olan destek olmakla kurtarıcı rolüne girmek arasındaki farktır.
Çünkü sürekli başkalarını kurtarmaya çalışan kişi bir süre sonra tükenebilir. Kurtarılmaya alışan kişi de kendi kararlarını verme becerisini geliştirmekte zorlanabilir.
Sağlıklı sevgi, ihtiyaç duyulduğunda el uzatır ama karşısındakinin kendi ayakları üzerinde durabileceğini de kabul eder.
SAYGI: SEVDİĞİNİZ İNSANI KENDİNİZE BENZETMEYE ÇALIŞMAMAK
Bana göre Fromm'un en düşündürücü fikirlerinden biri budur.
Bir insanı gerçekten sevdiğimizi söylüyorsak onun bizden farklı olmasına ne kadar tahammül edebiliyoruz?
Siz kalabalık ortamları seviyorsunuz, partneriniz sessiz bir akşam geçirmek istiyor. Siz tartışmaları hemen çözmek istiyorsunuz, o biraz düşünmek için zamana ihtiyaç duyuyor. Siz kariyerinizde hızlı ilerlemek istiyorsunuz, arkadaşınız daha sakin bir yaşamı tercih ediyor.
Bu farklılıkların her biri ilişkinin sonu olmak zorunda değil.
Saygı, karşımızdaki insanın kendi tercihlerini yapabilen ayrı bir birey olduğunu kabul etmektir. Elbette ortak yaşamda uzlaşmak gerekir; ancak uzlaşma, bir kişinin sürekli diğerine dönüşmesi demek değildir.
Bir insanı sevmek, onun bütün özelliklerini koşulsuz onaylamak anlamına da gelmez. Değerlerinizin uyuşmadığını fark edebilir, davranışlarına itiraz edebilir ve hatta ilişkinizi bitirebilirsiniz. Saygı, sınırlarınızı ortadan kaldırmanızı gerektirmez.
Asıl mesele, bir insanı değiştiremediğiniz için değil, onu kontrol edemediğiniz için cezalandırmamaktır.
BİLGİ: KARŞINIZDAKİ İNSANI GERÇEKTEN TANIYOR MUSUNUZ?
İlişkilerin başında birbirimiz hakkında hikâyeler yazmaya bayılırız.
"Çok sessiz, kesinlikle gizemli biri."
"Geç cevap veriyor, demek ki beni önemsemiyor."
"Her şeyi planlıyor, kesinlikle duygusuz."