Bu nedenle Türkiye'deki bir öğrenci “exam prep” ifadesini YouTube videosunda görebilir; Japonya'daki bir öğrenci aynı ifadeyle çevrim içi bir eğitim platformunda karşılaşabilir; Hindistan'daki bir öğrenci “interview prep” ifadesini kariyer kaynaklarında okuyabilir.
Burada ilginç olan, kelimenin küresel dolaşıma girmesine rağmen yerel anlam katmanlarının tamamen kaybolmaması.
Örneğin “prep school” ifadesinin eğitim sistemi içindeki çağrışımı Amerika ve İngiltere'de aynı olmayabilir. İngiltere'de “prep” özel okul bağlamında tarihsel bir eğitim kullanımı taşırken, Amerika'da “prep school” farklı bir okul kültürünü çağrıştırabilir.
Bu nedenle İngilizceyi küresel bir dil olarak öğrenirken “tek bir doğru İngilizce” fikrine fazla bağlanmamak gerektiğini düşünüyorum.
İngilizce konuşan milyonlarca insan var ve bu insanların İngilizcesi aynı sosyal deneyimlerden doğmuyor.
9. “Prep” ve Cinsiyet Meselesi: Dil Öğreniminde Toplumsal Roller
Konuyu kültür ve toplum açısından düşündüğümüzde cinsiyet meselesine de değinmek mümkün. Ancak burada çok dikkatli olmak gerekiyor.
“Erkekler başarıya odaklanır, kadınlar ilişkilere odaklanır” gibi kesin ifadeler bilimsel olarak fazla kaba olur. Psikoloji araştırmaları erkeklerle kadınların birçok psikolojik özellik bakımından birbirlerinden daha benzer olduğunu, gözlenen farklılıkların önemli bir bölümünün küçük olduğunu gösteriyor. Hyde’ın “gender similarities hypothesis” yaklaşımı da bu noktaya özellikle dikkat çekiyor.
Bununla birlikte araştırmalarda agency ve communion adı verilen iki boyut sıkça inceleniyor. Agency; bağımsızlık, hedefe ulaşma, yetkinlik ve başarı gibi özelliklerle ilişkilendirilirken communion; işbirliği, başkalarını önemseme ve sosyal ilişkileri sürdürme gibi özelliklerle ilişkilendiriliyor. Bu iki boyut farklı kültürlerde de araştırılmış durumda.
Toplumsal cinsiyet kalıpları ise bazı toplumlarda erkekleri daha fazla “agentic”, kadınları daha fazla “communal” özelliklerle ilişkilendirebiliyor. Çin bağlamında yapılan bir araştırmada da kadın ve erkeklere yönelik bu tür normatif beklentilerin görülebildiği, ancak kadınların mesleki rollerine göre agency ve communion özelliklerinde değişiklik gösterebildiği bulunmuş.
Dolayısıyla “erkekler bireysel başarıya, kadınlar ilişkilere odaklanır” cümlesini biyolojik veya evrensel bir gerçek olarak değil, bazı toplumlarda görülebilen toplumsal beklentileri açıklamak için kullanılan bir eğilim olarak ele almak daha doğru.
Üstelik kültürler arasında da tablo değişiyor. Araştırmalar, bireycilik ve toplulukçuluk gibi kültürel yönelimlerin agency ve communion algılarıyla ilişkili olabileceğini gösteriyor.
Bu yüzden asıl ilginç soru belki de şu:
Bir erkek gerçekten daha fazla bireysel başarı mı istiyor, yoksa toplum ondan başarıyı böyle göstermesini mi bekliyor? Bir kadın gerçekten ilişkilere daha fazla mı önem veriyor, yoksa kültürel çevresi bunu ondan daha görünür biçimde mi talep ediyor?
Bu soruların cevapları kültürden kültüre değişebilir.
10. Japonya, Türkiye, Amerika ve Avrupa Arasında Nasıl Bir Fark Görebiliriz?
Örneğin daha bireyci kültürel değerlerin güçlü olduğu toplumlarda kişisel bağımsızlık, bireysel tercih ve kişisel başarı daha görünür bir değer haline gelebilir. Daha topluluk merkezli kültürel yapılarda ise aile, grup uyumu ve karşılıklı sorumluluk daha belirgin olabilir.
Fakat bu noktada “Japonlar şöyledir”, “Amerikalılar böyledir” demek doğru olmaz. Her ülkenin içinde sınıf, yaş, eğitim, şehir-kır ayrımı, meslek, aile yapısı ve kişisel deneyimler gibi çok sayıda değişken bulunuyor.
Nitekim agency ve communion üzerine kültürler arası çalışmalar, bu iki boyutun farklı kültürlerde ortaya çıkabildiğini ancak kültürel bağlamın insanların bunlara verdiği önemi ve anlamı etkileyebildiğini gösteriyor.
Türkiye açısından bakıldığında ise İngilizce öğrenen kişinin çoğu zaman iki kültürel sistem arasında kaldığını söylemek mümkün. Evde Türkçe konuşurken okulda İngilizce gramer öğrenebilir, internette Amerikan İngilizcesine maruz kalabilir, İngiliz bir içerik üreticisini takip edebilir ve kariyer dünyasında uluslararası İngilizce kullanabilir.
Bu durum “prep” gibi küçük kelimelerin bile farklı bağlamlarda karşımıza çıkmasına yol açıyor.
11. Dil Öğrenirken “Prep” Kelimesini Nasıl Tanımak Daha Mantıklı?
Bence en pratik yöntem kelimenin geçtiği cümleye bakmak.
Eğer şöyle bir kullanım varsa:
“prep. = preposition”
konu gramer etiketidir.
Eğer:
“exam prep”
varsa “exam preparation”, yani sınav hazırlığı anlamındadır.
Eğer:
“I’m prepping for my exam.”
varsa “prepare” fiilinin informal biçimi söz konusudur.
Eğer:
“prep school”
ifadesini görüyorsanız, bu kez eğitim sistemine bağlı özel bir kullanım olabilir.
Yani “prep” gördüğümüzde otomatik olarak tek bir anlam seçmek yerine bağlamı okumak gerekiyor.
Bu, aslında İngilizce öğrenmenin genel prensiplerinden biri. Bir kelimenin sözlükteki ilk Türkçe karşılığını ezberlemek yerine kelimenin hangi ortamda, hangi kelimelerle ve hangi ülkede kullanıldığına bakmak çok daha sağlıklı.
12. “PrEP” ile “prep” Aynı Şey Değil
Bir başka önemli ayrıntı da büyük-küçük harf.
“prep” ile “PrEP” birbirine görsel olarak benzese de aynı şey değildir.
Cambridge Dictionary, PrEP ifadesini tıp alanında pre-exposure prophylaxis kısaltması olarak tanımlıyor; HIV gibi enfeksiyonlardan korunmaya yönelik ilaç kullanımını ifade eden uzmanlık terimidir.
Dolayısıyla bir metinde “prep” gördüğümüzde cümlenin alanına bakmak önemli.
Bir gramer kitabında “prep.” başka bir şeydir.
Bir yemek tarifinde “prep” başka bir şeydir.
Bir eğitim sitesinde “exam prep” başka bir şeydir.
Tıp bağlamında “PrEP” ise tamamen farklı bir terimdir.
Bu ayrım, kısaltmaların neden bağlamdan bağımsız öğrenilmemesi gerektiğini güzel biçimde gösteriyor.
13. Benim Çıkardığım Sonuç: Küçük Bir Kısaltma, Büyük Bir Dil Hikâyesi
“Prep neyin kısaltması?” sorusunun en kısa cevabı şöyle:
Gramerde “prep.” = preposition.
Ama burada bitmiyor.
“Prep” aynı zamanda preparation kelimesinin kısaltılmış günlük biçimi olabilir ve fiil olarak “prepare” anlamında kullanılabilir. Oxford ve Cambridge gibi güvenilir sözlükler bu farklı kullanımları ayrı ayrı gösteriyor.
Bence bu kelimenin asıl ilginç tarafı da burada. İngilizceyi yalnızca kelime ve gramer kurallarından oluşan bir sistem gibi görürsek “prep” basit bir kısaltmadır. Ama dili toplum, kültür ve tarih içerisinde ele alırsak “prep”; eğitimden iş hayatına, Amerikan İngilizcesinden Britanya İngilizcesine, sözlüklerden internet kültürüne kadar uzanan daha geniş bir hikâyenin küçük bir parçasına dönüşüyor.
Üstelik toplumsal cinsiyet konusunda da benzer bir ders çıkarabiliriz: İnsan davranışlarını “erkekler böyle, kadınlar şöyle” şeklinde kesin kutulara ayırmak yerine, bireysel özelliklerle kültürel beklentilerin nasıl birbirine karıştığına bakmak daha açıklayıcı.
Agency ve communion ayrımı bu açıdan faydalı bir düşünme aracı olabilir. Bir insan aynı anda hem başarılı olmak isteyebilir hem de ailesine, arkadaşlarına veya topluluğuna önem verebilir. Bir kadın son derece rekabetçi olabilir; bir erkek sosyal ilişkileri hayatının merkezine koyabilir. Bunlar birbirini dışlayan özellikler değildir. Araştırmaların önemli bir kısmı da cinsiyetler arasındaki psikolojik benzerliklerin farklılıklardan daha yaygın olduğunu gösteriyor.
Belki de “prep” konusunda sorulabilecek en güzel soru sonunda şu:
Bir kelimenin anlamını gerçekten öğrenmiş olmak, onun Türkçe karşılığını bilmek midir; yoksa o kelimenin hangi toplumda, hangi ortamda ve hangi amaçla kullanıldığını anlayabilmek midir?
Ben ikinci seçeneğin daha güçlü olduğunu düşünüyorum. Çünkü dil yaşayan bir sistem. Kelimeler sözlüklerde sabit tanımlara sahip olsa da gerçek hayatta insanlar onları değiştiriyor, kısaltıyor, yeniden anlamlandırıyor ve farklı kültürlere taşıyor.
Bu nedenle bir dahaki sefere bir İngilizce sözlükte “prep.” gördüğünüzde sadece “preposition” diye geçip gitmek yerine cümlenin tamamına bakmak ilginç olabilir. Belki gerçekten bir gramer etiketiyle karşı karşıyasınızdır. Belki “preparation” anlamındaki gündelik bir kullanımdır. Belki bir eğitim terimidir.
Kısacası “prep” tek bir açılıma indirgenemeyecek kadar bağlama bağlı bir İngilizce kelimedir. Gramerde en yaygın karşılığı “preposition” olsa da günlük dilde “preparation” ve “prepare” ile bağlantılı kullanımları da oldukça yaygındır.
Ve bence dil öğrenmenin en güzel taraflarından biri tam da bu: İlk bakışta küçücük görünen bir kelime, bizi dilbilime, kültüre, eğitime, toplumsal beklentilere ve insanların dünyayı nasıl anlamlandırdığına kadar götürebiliyor.
Kaynakçayı görünür ve tutarlı biçimde düzenleKonudan sapan cinsiyet bölümünü kısalt
Kaynakçayı görünür ve tutarlı biçimde düzenle
Konudan sapan cinsiyet bölümünü kısalt
Ana yanıtı girişte daha net ver
Burada ilginç olan, kelimenin küresel dolaşıma girmesine rağmen yerel anlam katmanlarının tamamen kaybolmaması.
Örneğin “prep school” ifadesinin eğitim sistemi içindeki çağrışımı Amerika ve İngiltere'de aynı olmayabilir. İngiltere'de “prep” özel okul bağlamında tarihsel bir eğitim kullanımı taşırken, Amerika'da “prep school” farklı bir okul kültürünü çağrıştırabilir.
Bu nedenle İngilizceyi küresel bir dil olarak öğrenirken “tek bir doğru İngilizce” fikrine fazla bağlanmamak gerektiğini düşünüyorum.
İngilizce konuşan milyonlarca insan var ve bu insanların İngilizcesi aynı sosyal deneyimlerden doğmuyor.
9. “Prep” ve Cinsiyet Meselesi: Dil Öğreniminde Toplumsal Roller
Konuyu kültür ve toplum açısından düşündüğümüzde cinsiyet meselesine de değinmek mümkün. Ancak burada çok dikkatli olmak gerekiyor.
“Erkekler başarıya odaklanır, kadınlar ilişkilere odaklanır” gibi kesin ifadeler bilimsel olarak fazla kaba olur. Psikoloji araştırmaları erkeklerle kadınların birçok psikolojik özellik bakımından birbirlerinden daha benzer olduğunu, gözlenen farklılıkların önemli bir bölümünün küçük olduğunu gösteriyor. Hyde’ın “gender similarities hypothesis” yaklaşımı da bu noktaya özellikle dikkat çekiyor.
Bununla birlikte araştırmalarda agency ve communion adı verilen iki boyut sıkça inceleniyor. Agency; bağımsızlık, hedefe ulaşma, yetkinlik ve başarı gibi özelliklerle ilişkilendirilirken communion; işbirliği, başkalarını önemseme ve sosyal ilişkileri sürdürme gibi özelliklerle ilişkilendiriliyor. Bu iki boyut farklı kültürlerde de araştırılmış durumda.
Toplumsal cinsiyet kalıpları ise bazı toplumlarda erkekleri daha fazla “agentic”, kadınları daha fazla “communal” özelliklerle ilişkilendirebiliyor. Çin bağlamında yapılan bir araştırmada da kadın ve erkeklere yönelik bu tür normatif beklentilerin görülebildiği, ancak kadınların mesleki rollerine göre agency ve communion özelliklerinde değişiklik gösterebildiği bulunmuş.
Dolayısıyla “erkekler bireysel başarıya, kadınlar ilişkilere odaklanır” cümlesini biyolojik veya evrensel bir gerçek olarak değil, bazı toplumlarda görülebilen toplumsal beklentileri açıklamak için kullanılan bir eğilim olarak ele almak daha doğru.
Üstelik kültürler arasında da tablo değişiyor. Araştırmalar, bireycilik ve toplulukçuluk gibi kültürel yönelimlerin agency ve communion algılarıyla ilişkili olabileceğini gösteriyor.
Bu yüzden asıl ilginç soru belki de şu:
Bir erkek gerçekten daha fazla bireysel başarı mı istiyor, yoksa toplum ondan başarıyı böyle göstermesini mi bekliyor? Bir kadın gerçekten ilişkilere daha fazla mı önem veriyor, yoksa kültürel çevresi bunu ondan daha görünür biçimde mi talep ediyor?
Bu soruların cevapları kültürden kültüre değişebilir.
10. Japonya, Türkiye, Amerika ve Avrupa Arasında Nasıl Bir Fark Görebiliriz?
Örneğin daha bireyci kültürel değerlerin güçlü olduğu toplumlarda kişisel bağımsızlık, bireysel tercih ve kişisel başarı daha görünür bir değer haline gelebilir. Daha topluluk merkezli kültürel yapılarda ise aile, grup uyumu ve karşılıklı sorumluluk daha belirgin olabilir.
Fakat bu noktada “Japonlar şöyledir”, “Amerikalılar böyledir” demek doğru olmaz. Her ülkenin içinde sınıf, yaş, eğitim, şehir-kır ayrımı, meslek, aile yapısı ve kişisel deneyimler gibi çok sayıda değişken bulunuyor.
Nitekim agency ve communion üzerine kültürler arası çalışmalar, bu iki boyutun farklı kültürlerde ortaya çıkabildiğini ancak kültürel bağlamın insanların bunlara verdiği önemi ve anlamı etkileyebildiğini gösteriyor.
Türkiye açısından bakıldığında ise İngilizce öğrenen kişinin çoğu zaman iki kültürel sistem arasında kaldığını söylemek mümkün. Evde Türkçe konuşurken okulda İngilizce gramer öğrenebilir, internette Amerikan İngilizcesine maruz kalabilir, İngiliz bir içerik üreticisini takip edebilir ve kariyer dünyasında uluslararası İngilizce kullanabilir.
Bu durum “prep” gibi küçük kelimelerin bile farklı bağlamlarda karşımıza çıkmasına yol açıyor.
11. Dil Öğrenirken “Prep” Kelimesini Nasıl Tanımak Daha Mantıklı?
Bence en pratik yöntem kelimenin geçtiği cümleye bakmak.
Eğer şöyle bir kullanım varsa:
“prep. = preposition”
konu gramer etiketidir.
Eğer:
“exam prep”
varsa “exam preparation”, yani sınav hazırlığı anlamındadır.
Eğer:
“I’m prepping for my exam.”
varsa “prepare” fiilinin informal biçimi söz konusudur.
Eğer:
“prep school”
ifadesini görüyorsanız, bu kez eğitim sistemine bağlı özel bir kullanım olabilir.
Yani “prep” gördüğümüzde otomatik olarak tek bir anlam seçmek yerine bağlamı okumak gerekiyor.
Bu, aslında İngilizce öğrenmenin genel prensiplerinden biri. Bir kelimenin sözlükteki ilk Türkçe karşılığını ezberlemek yerine kelimenin hangi ortamda, hangi kelimelerle ve hangi ülkede kullanıldığına bakmak çok daha sağlıklı.
12. “PrEP” ile “prep” Aynı Şey Değil
Bir başka önemli ayrıntı da büyük-küçük harf.
“prep” ile “PrEP” birbirine görsel olarak benzese de aynı şey değildir.
Cambridge Dictionary, PrEP ifadesini tıp alanında pre-exposure prophylaxis kısaltması olarak tanımlıyor; HIV gibi enfeksiyonlardan korunmaya yönelik ilaç kullanımını ifade eden uzmanlık terimidir.
Dolayısıyla bir metinde “prep” gördüğümüzde cümlenin alanına bakmak önemli.
Bir gramer kitabında “prep.” başka bir şeydir.
Bir yemek tarifinde “prep” başka bir şeydir.
Bir eğitim sitesinde “exam prep” başka bir şeydir.
Tıp bağlamında “PrEP” ise tamamen farklı bir terimdir.
Bu ayrım, kısaltmaların neden bağlamdan bağımsız öğrenilmemesi gerektiğini güzel biçimde gösteriyor.
13. Benim Çıkardığım Sonuç: Küçük Bir Kısaltma, Büyük Bir Dil Hikâyesi
“Prep neyin kısaltması?” sorusunun en kısa cevabı şöyle:
Gramerde “prep.” = preposition.
Ama burada bitmiyor.
“Prep” aynı zamanda preparation kelimesinin kısaltılmış günlük biçimi olabilir ve fiil olarak “prepare” anlamında kullanılabilir. Oxford ve Cambridge gibi güvenilir sözlükler bu farklı kullanımları ayrı ayrı gösteriyor.
Bence bu kelimenin asıl ilginç tarafı da burada. İngilizceyi yalnızca kelime ve gramer kurallarından oluşan bir sistem gibi görürsek “prep” basit bir kısaltmadır. Ama dili toplum, kültür ve tarih içerisinde ele alırsak “prep”; eğitimden iş hayatına, Amerikan İngilizcesinden Britanya İngilizcesine, sözlüklerden internet kültürüne kadar uzanan daha geniş bir hikâyenin küçük bir parçasına dönüşüyor.
Üstelik toplumsal cinsiyet konusunda da benzer bir ders çıkarabiliriz: İnsan davranışlarını “erkekler böyle, kadınlar şöyle” şeklinde kesin kutulara ayırmak yerine, bireysel özelliklerle kültürel beklentilerin nasıl birbirine karıştığına bakmak daha açıklayıcı.
Agency ve communion ayrımı bu açıdan faydalı bir düşünme aracı olabilir. Bir insan aynı anda hem başarılı olmak isteyebilir hem de ailesine, arkadaşlarına veya topluluğuna önem verebilir. Bir kadın son derece rekabetçi olabilir; bir erkek sosyal ilişkileri hayatının merkezine koyabilir. Bunlar birbirini dışlayan özellikler değildir. Araştırmaların önemli bir kısmı da cinsiyetler arasındaki psikolojik benzerliklerin farklılıklardan daha yaygın olduğunu gösteriyor.
Belki de “prep” konusunda sorulabilecek en güzel soru sonunda şu:
Bir kelimenin anlamını gerçekten öğrenmiş olmak, onun Türkçe karşılığını bilmek midir; yoksa o kelimenin hangi toplumda, hangi ortamda ve hangi amaçla kullanıldığını anlayabilmek midir?
Ben ikinci seçeneğin daha güçlü olduğunu düşünüyorum. Çünkü dil yaşayan bir sistem. Kelimeler sözlüklerde sabit tanımlara sahip olsa da gerçek hayatta insanlar onları değiştiriyor, kısaltıyor, yeniden anlamlandırıyor ve farklı kültürlere taşıyor.
Bu nedenle bir dahaki sefere bir İngilizce sözlükte “prep.” gördüğünüzde sadece “preposition” diye geçip gitmek yerine cümlenin tamamına bakmak ilginç olabilir. Belki gerçekten bir gramer etiketiyle karşı karşıyasınızdır. Belki “preparation” anlamındaki gündelik bir kullanımdır. Belki bir eğitim terimidir.
Kısacası “prep” tek bir açılıma indirgenemeyecek kadar bağlama bağlı bir İngilizce kelimedir. Gramerde en yaygın karşılığı “preposition” olsa da günlük dilde “preparation” ve “prepare” ile bağlantılı kullanımları da oldukça yaygındır.
Ve bence dil öğrenmenin en güzel taraflarından biri tam da bu: İlk bakışta küçücük görünen bir kelime, bizi dilbilime, kültüre, eğitime, toplumsal beklentilere ve insanların dünyayı nasıl anlamlandırdığına kadar götürebiliyor.
Kaynakçayı görünür ve tutarlı biçimde düzenleKonudan sapan cinsiyet bölümünü kısalt
Kaynakçayı görünür ve tutarlı biçimde düzenle
Konudan sapan cinsiyet bölümünü kısalt
Ana yanıtı girişte daha net ver