Ela
New member
Bu düşünce bugün bile son derece güncel.
“Babası şöyleymiş.”
“Annesi böyleymiş.”
“Ailesi zaten problemli.”
Bu cümleler çoğu zaman bir insanı tanımak yerine onun hakkında peşin hüküm vermenin kibarlaştırılmış şeklidir.
Ebû Leheb Neden Hz. Muhammed’e Karşı Çıktı?
Bu sorunun tek cümlelik cevabı yok.
Kaynaklarda Ebû Leheb’in Hz. Peygamber’e karşı çıkmasının zaman içinde sertleştiği ve onun özellikle putperest düzeni eleştiren tebliğine öfkelendiği görülür. TDV İslâm Ansiklopedisi, Hz. Peygamber’in ataları dahil geçmiş müşriklerin durumuna ilişkin sözlerinin ve putları eleştirmesinin Ebû Leheb’i öfkelendirdiğini aktarır. İslam Ansiklopedisi
Burada ekonomik ve sosyal boyutu da düşünmek gerekiyor.
Hz. Peygamber’in mesajı yalnızca “başka bir inanç seçebilirsiniz” şeklinde kişisel bir çağrı değildi. İnsanların Allah karşısında eşitliği, putperest anlayışın reddi, ahlâkî sorumluluk ve hesap fikri, Mekke’nin mevcut toplumsal düzeni açısından ciddi sonuçlar taşıyabilecek fikirlerdi.
Dolayısıyla Ebû Leheb’in tavrını yalnızca “yeğenini sevmedi” şeklinde açıklamak meseleyi küçültür.
Bazen insanlar bir düşüncenin yanlış olduğunu düşündükleri için değil, o düşüncenin kendi düzenlerini değiştireceğinden korktukları için ona daha sert karşı çıkarlar.
Bu noktada kendimize şu soruyu sormak oldukça ilginç:
Bir fikir bizi gerçekten yanlış olduğu için mi rahatsız ediyor, yoksa doğru çıkması hâlinde hayatımızı değiştirmek zorunda kalacağımız için mi?
En Çarpıcı Ayrıntı: Servet ve Statü Kurtarıcı Olmadı
Tebbet sûresinin dikkat çekici yönlerinden biri de Ebû Leheb’in sahip olduğu mal ve kazançların özellikle vurgulanmasıdır.
Sûrede onun malının kendisine fayda vermeyeceği bildirilir. Diyanet Kuranı+1
Bu, Mekke toplumunun güç anlayışına doğrudan dokunan bir mesajdır.
Çünkü insanın “Ben kimim?” sorusuna verdiği cevap bazen sahip olduklarıyla şekillenir.
“Ben şu ailenin oğluyum.”
“Ben zenginim.”
“Ben toplumda söz sahibiyim.”
“Benim arkamda şu kadar insan var.”
Ama ahlâkî açıdan asıl soru farklıdır:
“Bütün bunlar elimden alındığında geriye nasıl bir insan kalıyor?”
İşte Ebû Leheb kıssasının bugün hâlâ konuşulmasının nedenlerinden biri de budur.
Beddua Meselesini de Doğru Anlamak Gerekir
“Peygamberimize beddua eden amca” ifadesi doğru olmakla birlikte, burada bir başka noktayı da kaçırmamak gerekir.
İslâm ahlâkında beddua sıradan bir iletişim yöntemi değildir. TDV İslâm Ansiklopedisi, Hz. Peygamber’in genel olarak insanları bedduayla karşılamaktan ziyade onların hidayete ermeleri için dua ettiğini vurgular. Ayrıca bağışlama ve sabrın İslâm ahlâkındaki üstün konumuna dikkat çeker. İslam Ansiklopedisi
Bu yüzden Ebû Leheb’in hikâyesini “Bana kötülük yapan herkese beddua edebilirim” şeklinde okumak ciddi bir yanlış anlaşılma olur.
Tam tersine, Hz. Peygamber’in hayatındaki genel tutum, öfkeye rağmen ölçüyü koruma konusunda çok daha geniş bir çerçeve sunar.
Bugün sosyal medyada biri ters bir yorum yaptığında insanın içinden “Bunun hesabını soracağım” demesi oldukça kolay.
Ama beş dakika sonra sakinleşince insan kendi kendine şunu sorabiliyor:
“Gerçekten buna cevap vermem gerekiyor muydu?”
Ebû Leheb kıssası, öfkenin insanı ne kadar ileri götürebileceğini düşünmek için de güçlü bir örnek.
Peki Ebû Leheb’in Sonu Nasıl Oldu?
Ebû Leheb Bedir Savaşı’na bizzat katılmadı; onun yerine Âs b. Hişâm’ı gönderdi. Bedir’de Mekke müşriklerinin yenilgiye uğradığını öğrendikten birkaç gün sonra Mekke’de öldüğü aktarılır. Kaynaklarda ölümünün ardından hastalık sebebiyle ailesinin cesedine yaklaşmaktan çekindiği ve daha sonra ücret karşılığında gömüldüğü belirtilir. İslam Ansiklopedisi
Bu ayrıntı tarihî açıdan dikkat çekicidir.
Çünkü hayatının belirli dönemlerinde toplumsal itibarı yüksek olan bir kişinin ölümünden sonra bile çevresindekilerin ondan uzak durması, dünyevî güç ile insanın gerçek itibarı arasındaki farkı gösteren çarpıcı bir tablo oluşturur.
Elbette tarihî bir şahsiyetin ölümünü mizah konusu yapmak doğru olmaz. Fakat hikâyenin ortaya koyduğu ironiyi görmek mümkündür:
İnsan hayatı boyunca “Ben güçlüyüm” diyebilir.
Fakat hayatın sonunda asıl mesele, kaç kişinin önünde yürüdüğünüz değil, nasıl bir iz bıraktığınızdır.
Asıl Ders: Akrabalık Tek Başına Haklılık Getirmez
Ebû Leheb’in Hz. Peygamber’in amcası olması, onun otomatik olarak doğru tarafta olacağı anlamına gelmedi.
Aynı şekilde Hz. Peygamber’in amcası olmayan bir insanın sırf başka bir aileden gelmesi de onu değerli veya değersiz yapmaz.
Dürre’nin Müslüman olması ise bu noktayı daha da güçlü biçimde gösteriyor. Babasının tavrı onun kendi tercihlerini belirlemedi. İslam Ansiklopedisi
Buradan aile ilişkileri açısından da önemli bir sonuç çıkıyor:
İnsanlar birbirlerinin akrabası olabilir ama aynı düşüncenin, aynı ahlâkın veya aynı tercihin temsilcisi olmak zorunda değildir.
Belki de bu yüzden aile içinde fikir ayrılığı yaşadığımızda “Sen zaten bizim ailesindensin” demek yerine “Sen ne düşünüyorsun?” diye sormak çok daha sağlıklı.
Çünkü akrabalık bir bağdır; düşüncenin garantisi değildir.
Sonuç: Peygamberimize Beddua Eden Amcası Kimdi?
Sorunun cevabı açık: Peygamberimiz Hz. Muhammed’e (s.a.v.) beddua eden amcası Ebû Leheb’dir. Asıl adı Abdüluzzâ olan Ebû Leheb, Hz. Peygamber’in baba bir amcasıydı. Başlangıçta onunla yakın aile ilişkileri bulunmasına rağmen İslâm daveti sonrasında Hz. Peygamber’in en sert muhaliflerinden biri haline geldi. Safâ Tepesi’ndeki davet sırasında söylediği ağır sözlerin ardından Tebbet sûresinin indiği rivayet edilir. İslam Ansiklopedisi+1
Fakat bu kıssayı yalnızca “Ebû Leheb kötüydü” cümlesine sıkıştırmak, hikâyenin asıl zenginliğini kaçırmak olur.
Burada aile bağları var.
Güç ve statü var.
Toplumsal baskı var.
İnanç ve çıkar çatışması var.
Öfke var.
İnat var.
Ayrıca Dürre örneğinde olduğu gibi, kişinin ailesinin yaptığı tercihlerden bağımsız olarak kendi yolunu seçebileceği gerçeği var. İslam Ansiklopedisi
Belki de en düşündürücü tarafı şu:
Bir insanın size yakın olması, sizi anlayacağı anlamına gelmez. Bir insanın sizinle aynı aileden gelmesi, sizin değerlerinizi paylaşacağı anlamına gelmez. Ve bir insanın size karşı çıkması da sizin değerinizi azaltmaz.
Ebû Leheb’in hikâyesi yaklaşık on dört asır sonra hâlâ konuşuluyorsa, bunun nedeni yalnızca tarihî bir olay olması değil. İnsan ilişkilerinin değişmeyen taraflarına dokunmasıdır.
Kimi zaman en büyük sınav yabancının düşmanlığı değil, yakının muhalefetidir.
Ve belki bugün kendimize sormamız gereken en zor soru da budur:
Bir düşünceyle karşılaştığımızda onu gerçekten anlamaya mı çalışıyoruz, yoksa bize dokunduğu için mi hemen reddediyoruz?
Bu sorunun cevabı, Ebû Leheb’in hikâyesinden çok daha fazla şeyi anlatabilir.
“Babası şöyleymiş.”
“Annesi böyleymiş.”
“Ailesi zaten problemli.”
Bu cümleler çoğu zaman bir insanı tanımak yerine onun hakkında peşin hüküm vermenin kibarlaştırılmış şeklidir.
Ebû Leheb Neden Hz. Muhammed’e Karşı Çıktı?
Bu sorunun tek cümlelik cevabı yok.
Kaynaklarda Ebû Leheb’in Hz. Peygamber’e karşı çıkmasının zaman içinde sertleştiği ve onun özellikle putperest düzeni eleştiren tebliğine öfkelendiği görülür. TDV İslâm Ansiklopedisi, Hz. Peygamber’in ataları dahil geçmiş müşriklerin durumuna ilişkin sözlerinin ve putları eleştirmesinin Ebû Leheb’i öfkelendirdiğini aktarır. İslam Ansiklopedisi
Burada ekonomik ve sosyal boyutu da düşünmek gerekiyor.
Hz. Peygamber’in mesajı yalnızca “başka bir inanç seçebilirsiniz” şeklinde kişisel bir çağrı değildi. İnsanların Allah karşısında eşitliği, putperest anlayışın reddi, ahlâkî sorumluluk ve hesap fikri, Mekke’nin mevcut toplumsal düzeni açısından ciddi sonuçlar taşıyabilecek fikirlerdi.
Dolayısıyla Ebû Leheb’in tavrını yalnızca “yeğenini sevmedi” şeklinde açıklamak meseleyi küçültür.
Bazen insanlar bir düşüncenin yanlış olduğunu düşündükleri için değil, o düşüncenin kendi düzenlerini değiştireceğinden korktukları için ona daha sert karşı çıkarlar.
Bu noktada kendimize şu soruyu sormak oldukça ilginç:
Bir fikir bizi gerçekten yanlış olduğu için mi rahatsız ediyor, yoksa doğru çıkması hâlinde hayatımızı değiştirmek zorunda kalacağımız için mi?
En Çarpıcı Ayrıntı: Servet ve Statü Kurtarıcı Olmadı
Tebbet sûresinin dikkat çekici yönlerinden biri de Ebû Leheb’in sahip olduğu mal ve kazançların özellikle vurgulanmasıdır.
Sûrede onun malının kendisine fayda vermeyeceği bildirilir. Diyanet Kuranı+1
Bu, Mekke toplumunun güç anlayışına doğrudan dokunan bir mesajdır.
Çünkü insanın “Ben kimim?” sorusuna verdiği cevap bazen sahip olduklarıyla şekillenir.
“Ben şu ailenin oğluyum.”
“Ben zenginim.”
“Ben toplumda söz sahibiyim.”
“Benim arkamda şu kadar insan var.”
Ama ahlâkî açıdan asıl soru farklıdır:
“Bütün bunlar elimden alındığında geriye nasıl bir insan kalıyor?”
İşte Ebû Leheb kıssasının bugün hâlâ konuşulmasının nedenlerinden biri de budur.
Beddua Meselesini de Doğru Anlamak Gerekir
“Peygamberimize beddua eden amca” ifadesi doğru olmakla birlikte, burada bir başka noktayı da kaçırmamak gerekir.
İslâm ahlâkında beddua sıradan bir iletişim yöntemi değildir. TDV İslâm Ansiklopedisi, Hz. Peygamber’in genel olarak insanları bedduayla karşılamaktan ziyade onların hidayete ermeleri için dua ettiğini vurgular. Ayrıca bağışlama ve sabrın İslâm ahlâkındaki üstün konumuna dikkat çeker. İslam Ansiklopedisi
Bu yüzden Ebû Leheb’in hikâyesini “Bana kötülük yapan herkese beddua edebilirim” şeklinde okumak ciddi bir yanlış anlaşılma olur.
Tam tersine, Hz. Peygamber’in hayatındaki genel tutum, öfkeye rağmen ölçüyü koruma konusunda çok daha geniş bir çerçeve sunar.
Bugün sosyal medyada biri ters bir yorum yaptığında insanın içinden “Bunun hesabını soracağım” demesi oldukça kolay.
Ama beş dakika sonra sakinleşince insan kendi kendine şunu sorabiliyor:
“Gerçekten buna cevap vermem gerekiyor muydu?”
Ebû Leheb kıssası, öfkenin insanı ne kadar ileri götürebileceğini düşünmek için de güçlü bir örnek.
Peki Ebû Leheb’in Sonu Nasıl Oldu?
Ebû Leheb Bedir Savaşı’na bizzat katılmadı; onun yerine Âs b. Hişâm’ı gönderdi. Bedir’de Mekke müşriklerinin yenilgiye uğradığını öğrendikten birkaç gün sonra Mekke’de öldüğü aktarılır. Kaynaklarda ölümünün ardından hastalık sebebiyle ailesinin cesedine yaklaşmaktan çekindiği ve daha sonra ücret karşılığında gömüldüğü belirtilir. İslam Ansiklopedisi
Bu ayrıntı tarihî açıdan dikkat çekicidir.
Çünkü hayatının belirli dönemlerinde toplumsal itibarı yüksek olan bir kişinin ölümünden sonra bile çevresindekilerin ondan uzak durması, dünyevî güç ile insanın gerçek itibarı arasındaki farkı gösteren çarpıcı bir tablo oluşturur.
Elbette tarihî bir şahsiyetin ölümünü mizah konusu yapmak doğru olmaz. Fakat hikâyenin ortaya koyduğu ironiyi görmek mümkündür:
İnsan hayatı boyunca “Ben güçlüyüm” diyebilir.
Fakat hayatın sonunda asıl mesele, kaç kişinin önünde yürüdüğünüz değil, nasıl bir iz bıraktığınızdır.
Asıl Ders: Akrabalık Tek Başına Haklılık Getirmez
Ebû Leheb’in Hz. Peygamber’in amcası olması, onun otomatik olarak doğru tarafta olacağı anlamına gelmedi.
Aynı şekilde Hz. Peygamber’in amcası olmayan bir insanın sırf başka bir aileden gelmesi de onu değerli veya değersiz yapmaz.
Dürre’nin Müslüman olması ise bu noktayı daha da güçlü biçimde gösteriyor. Babasının tavrı onun kendi tercihlerini belirlemedi. İslam Ansiklopedisi
Buradan aile ilişkileri açısından da önemli bir sonuç çıkıyor:
İnsanlar birbirlerinin akrabası olabilir ama aynı düşüncenin, aynı ahlâkın veya aynı tercihin temsilcisi olmak zorunda değildir.
Belki de bu yüzden aile içinde fikir ayrılığı yaşadığımızda “Sen zaten bizim ailesindensin” demek yerine “Sen ne düşünüyorsun?” diye sormak çok daha sağlıklı.
Çünkü akrabalık bir bağdır; düşüncenin garantisi değildir.
Sonuç: Peygamberimize Beddua Eden Amcası Kimdi?
Sorunun cevabı açık: Peygamberimiz Hz. Muhammed’e (s.a.v.) beddua eden amcası Ebû Leheb’dir. Asıl adı Abdüluzzâ olan Ebû Leheb, Hz. Peygamber’in baba bir amcasıydı. Başlangıçta onunla yakın aile ilişkileri bulunmasına rağmen İslâm daveti sonrasında Hz. Peygamber’in en sert muhaliflerinden biri haline geldi. Safâ Tepesi’ndeki davet sırasında söylediği ağır sözlerin ardından Tebbet sûresinin indiği rivayet edilir. İslam Ansiklopedisi+1
Fakat bu kıssayı yalnızca “Ebû Leheb kötüydü” cümlesine sıkıştırmak, hikâyenin asıl zenginliğini kaçırmak olur.
Burada aile bağları var.
Güç ve statü var.
Toplumsal baskı var.
İnanç ve çıkar çatışması var.
Öfke var.
İnat var.
Ayrıca Dürre örneğinde olduğu gibi, kişinin ailesinin yaptığı tercihlerden bağımsız olarak kendi yolunu seçebileceği gerçeği var. İslam Ansiklopedisi
Belki de en düşündürücü tarafı şu:
Bir insanın size yakın olması, sizi anlayacağı anlamına gelmez. Bir insanın sizinle aynı aileden gelmesi, sizin değerlerinizi paylaşacağı anlamına gelmez. Ve bir insanın size karşı çıkması da sizin değerinizi azaltmaz.
Ebû Leheb’in hikâyesi yaklaşık on dört asır sonra hâlâ konuşuluyorsa, bunun nedeni yalnızca tarihî bir olay olması değil. İnsan ilişkilerinin değişmeyen taraflarına dokunmasıdır.
Kimi zaman en büyük sınav yabancının düşmanlığı değil, yakının muhalefetidir.
Ve belki bugün kendimize sormamız gereken en zor soru da budur:
Bir düşünceyle karşılaştığımızda onu gerçekten anlamaya mı çalışıyoruz, yoksa bize dokunduğu için mi hemen reddediyoruz?
Bu sorunun cevabı, Ebû Leheb’in hikâyesinden çok daha fazla şeyi anlatabilir.