Ela
New member
“By Which” Nedir? İngilizcede Kullanımı, Anlamı ve Sık Yapılan Hatalar
İngilizce öğrenirken benim en çok takıldığım yapılardan biri açıkçası “by which” olmuştu. İlk bakışta iki basit kelimenin yan yana gelmesinden ibaret görünüyor: “by” ve “which”. Fakat cümle içinde gördüğünüzde Türkçeye tek bir kelimeyle çevirmek çoğu zaman mümkün olmuyor. Üstelik “which” zaten tek başına farklı görevlerde kullanılabildiği için, “by which” yapısının neden kullanıldığını anlamadan ezberlemek kısa vadede işe yarasa da uzun vadede kafa karıştırıyor.
Örneğin “This is the method by which the problem was solved.” cümlesini gördüğümüzde kelime kelime çevirmek doğal bir sonuç vermiyor. Buradaki “by which”, kabaca “... yöntemiyle / ... aracılığıyla / ... vasıtasıyla” anlamı taşıyor. Yani mesele yalnızca “by which = şu demek” şeklinde bir sözlük karşılığı ezberlemek değil; “by” edatının “which” ile birleşerek önceki isimle bağlantı kurduğunu anlamak.
Forumlarda bu konuda sık sık “by which ne demek?”, “which yerine that kullanılabilir mi?” veya “by which yerine how diyebilir miyiz?” gibi sorular görüyorum. Bence asıl tartışılması gereken nokta da burada başlıyor: İngilizcede relative clause yani ilgi cümlecikleri mantığını kavramadan bu yapıyı ezberlemek gerçekten gerekli mi?
“By Which” Tam Olarak Ne Anlama Gelir?
“By which”, temel olarak bir önceki isimle ilgili açıklama yapan relative clause yapısında kullanılan preposition + relative pronoun kombinasyonudur.
Örneğin:
“This is the method by which we solved the problem.”
Burada:
- method = yöntem
- by = ile / aracılığıyla
- which = hangi / ki o
- by which we solved the problem = problemi hangi yöntemle çözdüğümüzü açıklayan bölüm
Doğal Türkçe çeviri:
“Bu, problemi çözdüğümüz yöntemdir.”
Daha açık bir çeviriyle:
“Bu, problemi çözdüğümüz yöntemdir / problemi bu yöntemle çözdük.”
Buradaki “by which”, doğrudan “hangi” diye çevrilmek zorunda değildir. İngilizcede “which” zamiri, kendisinden önce gelen method kelimesine gönderme yapıyor. “By” ise yapılan işin hangi araç, yöntem veya mekanizma aracılığıyla gerçekleştiğini gösteriyor.
Benim açımdan öğrenirken en faydalı ayrım şu oldu: “which” tek başına anlamından çok cümledeki görevine göre düşünülmeli. “By which” gördüğümüzde de doğrudan Türkçe bir kalıp aramak yerine “by + which’in referans verdiği isim” şeklinde okumak çok daha sağlıklı.
En Yaygın Kullanım: “Bir Şey Aracılığıyla”
“By which” özellikle bir yöntemi, mekanizmayı veya süreci açıklarken karşımıza çıkar.
Örneğin:
“The system by which payments are processed is highly automated.”
Burada “by which” ifadesi “ödemelerin işlendiği sistem aracılığıyla” fikrini oluşturuyor.
Bir başka örnek:
“She explained the process by which the data was collected.”
Burada “process” kelimesinden sonra gelen “by which the data was collected”, verinin hangi süreç aracılığıyla toplandığını açıklıyor.
Benzer şekilde:
“The mechanism by which plants convert light into energy is complex.”
Burada “by which”, “plants convert light into energy” eyleminin hangi mekanizma üzerinden gerçekleştiğini anlatıyor.
Bu nedenle “by which” özellikle akademik, bilimsel ve resmî İngilizcede oldukça sık karşımıza çıkabiliyor. Cambridge Dictionary'nin relative pronouns açıklamalarında da “which”in nesnelere ve kavramlara gönderme yapan relative pronoun olarak kullanılabildiği belirtiliyor. Oxford Learner’s Dictionaries ve British Council kaynaklarında da relative clause yapılarında relative pronounların önceki isimlerle bağlantı kurduğu açıklanıyor.
“By Which” Yerine “That” Kullanılabilir mi?
Bence öğrencilerin en çok hata yaptığı noktalardan biri burası.
Örneğin:
“The method by which we solved the problem…”
ifadesinde “by which” yerine doğrudan:
“The method by that we solved the problem…”
demek doğru değildir.
Çünkü that, relative clause içinde her durumda “which” ile aynı şekilde kullanılamaz. Özellikle önünde açıkça bir edat bulunduğunda “by that” yapısı burada aynı relative pronoun işlevini görmez.
Ancak İngilizcede edatı cümlenin sonuna taşıyarak başka bir yapı kurulabilir:
“The method which we solved the problem by…”
Bu yapı bazı bağlamlarda dilbilgisel olabilir; ancak kulağa daha az resmî gelebilir. Daha doğal alternatiflerden biri:
“The method that we used to solve the problem…”
olabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir ayrıntı var: “by which” ile “which ... by” arasında anlam bakımından bağlantı bulunabilir ama üslup aynı değildir.
“The method by which the problem was solved”
daha resmî ve akademik bir yapı gibi dururken,
“The method which we solved the problem by”
daha konuşma diline yakın olabilir.
Dolayısıyla yalnızca “hangisi doğru?” diye sormak yerine “hangi bağlamda hangisi daha doğal?” sorusunu sormak daha anlamlı.
“By Which” ve “How” Aynı Şey mi?
Bu konuda da sık karşılaşılan bir yanlış düşünce var.
Örneğin:
“This is the way by which he solved the problem.”
ile:
“This is how he solved the problem.”
anlam açısından birbirine yakın olabilir.
Fakat bunlar gramer bakımından aynı yapı değildir.
“How” doğrudan “nasıl” anlamında bir zarf/bağlayıcı yapı olarak kullanılabilirken “by which” bir edat + relative pronoun yapısıdır.
Üstelik “the way how...” kullanımı standart İngilizcede genellikle tercih edilmez. “The way in which...” veya “the way that...” gibi yapılar daha uygun olabilir.
Örneğin:
“This is the way in which he solved the problem.”
“This is how he solved the problem.”
Bu iki cümle oldukça yakın anlam taşır.
Dolayısıyla “by which = how” şeklinde mekanik bir eşitlik kurmak yerine, iki yapının farklı gramer görevlerine sahip olduğunu bilmek daha güvenlidir.
“By Which” Sadece İnsan Dışı Şeyler İçin mi Kullanılır?
“Which” genellikle nesneler, hayvanlar, kavramlar ve durumlarla ilişkilendirilir. İnsanlar için standart relative pronoun olarak çoğunlukla who veya whom kullanılır.
Örneğin:
“The person by whom the decision was made…”
Burada “person” insan olduğu için “by whom” kullanılır.
“The system by which the decision was made…”
Burada ise “system” bir sistem olduğu için “by which” uygundur.
Bu ayrım önemli çünkü “by” edatı, relative pronounun hâlini de etkileyebilir.
“By whom” = kim tarafından
“By which” = hangi şey/yöntem/sistem aracılığıyla
Örneğin:
“The novel was written by her.”
Relative clause içinde daha resmî bir biçim:
“The author by whom the novel was written…”
Fakat günlük İngilizcede “by whom” yerine çoğu zaman daha doğal alternatifler kullanılabilir. İngilizcenin önemli bir özelliği burada ortaya çıkıyor: Dilbilgisel olarak mümkün olan her yapı, günlük kullanımda aynı sıklıkta veya doğallıkta değildir.
Erkekler ve Kadınlar Farklı mı Öğreniyor?
İngilizce öğrenme tartışmalarında bazen erkeklerin daha stratejik ve çözüm odaklı, kadınların ise daha empatik ve ilişkisel öğrendiği gibi genellemeler yapılıyor. Bence burada dikkatli olmak gerekiyor.
Bazı insanların gerçekten de dil öğrenirken “kuralı çıkaralım, yapıyı analiz edelim, örnekleri sınıflandıralım” yaklaşımını benimsediğini görüyorum. Başka insanlar ise konuşma pratiği, iletişim, bağlam ve karşılıklı etkileşim üzerinden daha rahat öğreniyor. Bunların cinsiyetten ziyade kişisel öğrenme biçimi, eğitim geçmişi, yaş, motivasyon ve deneyimle ilişkili olabileceğini unutmamak gerekiyor.
Örneğin bir öğrenci “by which” yapısını tabloya koyup “preposition + relative pronoun” olarak analiz ederek öğrenebilir. Başka biri ise onlarca gerçek cümle okuyarak yapının kulağına yerleşmesini tercih edebilir.
İlk yöntem daha stratejik görünebilir; ikinci yöntem ise daha bağlamsal ve iletişim odaklı olabilir. Fakat bunları erkek ve kadın davranışı olarak kesin biçimde ayırmak bilimsel açıdan fazla iddialı olur.
Dil öğrenme araştırmalarında bireysel farklılıkların önemli olduğu uzun zamandır vurgulanıyor. Bu yüzden forum tartışmalarında “erkekler böyle öğrenir, kadınlar şöyle öğrenir” demektense “hangi öğrenme yaklaşımı hangi kişide işe yarıyor?” sorusuna odaklanmak daha verimli.
Güçlü ve Zayıf Taraflarıyla “By Which” Kullanımı
“By which” yapısının güçlü tarafı, özellikle yazılı ve akademik İngilizcede ilişkileri oldukça açık biçimde ifade edebilmesidir.
“The process by which…”
“The method by which…”
“The mechanism by which…”
“The system by which…”
gibi kalıplar, bir şeyin hangi yöntem, mekanizma veya sistem üzerinden gerçekleştiğini oldukça net şekilde ifade eder.
Ancak zayıf tarafı, öğrenenler açısından fazla resmî algılanabilmesidir. Bir öğrencinin her yerde “by which” kullanmaya çalışması, cümlelerini gereğinden fazla akademik veya yapay hâle getirebilir.
Örneğin günlük konuşmada:
“That’s how we did it.”
demek son derece doğal olabilir.
“The manner by which we accomplished the task…”
gibi ağır bir yapı ise aynı iletişim amacı için gereksiz derecede resmî kalabilir.
Bu nedenle yalnızca gramer doğruluğuna değil, register, yani dilin kullanım düzeyine de dikkat etmek gerekiyor.
Gerçek Hayatta Cümleyi Nasıl Çözümleyebiliriz?
“By which” gördüğümde artık cümleyi kelime kelime çevirmek yerine üç aşamada incelemek daha kolay geliyor.
Önce “which”in neye gönderme yaptığını buluyorum.
Örneğin:
“The method by which…”
Burada “which” → “method”.
Sonra “by”ın anlam ilişkisini belirliyorum.
“method + by” → yöntem aracılığıyla.
Son olarak relative clause'un tamamını okuyorum:
“The method by which researchers analyzed the data…”
Böylece bunun “araştırmacıların verileri analiz ettiği yöntem” anlamında olduğunu anlayabiliyorum.
Bu yaklaşım, yalnızca “by which ne demek?” sorusunu çözmüyor. Aynı zamanda “in which”, “through which”, “with which”, “for which” gibi benzer yapıları anlamayı da kolaylaştırıyor.
Örneğin:
“The house in which he lives…”
“Yaşadığı ev.”
“The tool with which the experiment was conducted…”
“Deneyin gerçekleştirildiği araç.”
“The reason for which the decision was made…”
Burada edat değiştiği için ilişkinin anlamı da değişiyor.
Forumda Tartışmaya Değer Asıl Nokta
Bence “by which” konusunda en büyük hata, İngilizceyi tamamen Türkçe karşılıklar üzerinden öğrenmeye çalışmak.
“By which = bununla / hangi vasıtayla” diye tek satırlık bir karşılık ezberlemek başlangıçta kolay gelebilir. Fakat daha sonra “in which”, “through which”, “with which” gibi yapılar ortaya çıktığında sistem bozuluyor.
Daha sağlam yaklaşım ise şu:
which → önceki isme gönderme yapar.
by → araç, yöntem veya aracılık ilişkisi kurabilir.
by which → önceki isimle bağlantılı bir relative clause oluşturur.
Bu mantığı kavradığımızda yapı ezber olmaktan çıkıyor.
Örneğin:
“The technology by which information is transmitted…”
Burada “by which”i ayrı bir kelime grubu olarak ezberlemek yerine “technology + by + which” ilişkisini görebiliriz.
Sonuç: Ezberlemek mi, Mantığını Anlamak mı?
“By which” tek başına korkulacak bir İngilizce yapısı değil. Asıl mesele relative clause mantığını ve edatların bu yapılardaki rolünü anlamak.
Özellikle “method by which”, “process by which”, “system by which” ve “mechanism by which” gibi örneklerde yapı oldukça nettir. Daha günlük bir anlatım gerektiğinde ise “how”, “that” veya edatın cümlenin sonuna taşındığı yapılar daha doğal olabilir. Burada tek bir yapıyı her durumda tercih etmek yerine bağlamı dikkate almak gerekir.
Benim bu konudan çıkardığım en önemli ders şu: İngilizcede bir yapının Türkçedeki tek bir kelimeye karşılık gelmesini beklemek çoğu zaman öğrenmeyi zorlaştırıyor. “By which”i sözlük maddesi gibi değil, edat + relative pronoun + önceki isim arasındaki ilişki olarak gördüğümüzde konu çok daha anlaşılır hâle geliyor.
Peki siz “by which” gördüğünüzde bunu doğrudan Türkçeye çevirerek mi anlıyorsunuz, yoksa cümlenin tamamındaki ilişkiyi çözerek mi? Günlük konuşmada “how” gibi daha basit bir alternatif varken akademik metinlerde “by which” kullanılmasını sizce ne kadar gerekli buluyorsunuz? Bir de dil öğrenirken gramer kuralını sistematik biçimde çözmek mi, yoksa çok sayıda gerçek örnek üzerinden yapıyı sezmek mi sizin için daha kalıcı oluyor?
İngilizce öğrenirken benim en çok takıldığım yapılardan biri açıkçası “by which” olmuştu. İlk bakışta iki basit kelimenin yan yana gelmesinden ibaret görünüyor: “by” ve “which”. Fakat cümle içinde gördüğünüzde Türkçeye tek bir kelimeyle çevirmek çoğu zaman mümkün olmuyor. Üstelik “which” zaten tek başına farklı görevlerde kullanılabildiği için, “by which” yapısının neden kullanıldığını anlamadan ezberlemek kısa vadede işe yarasa da uzun vadede kafa karıştırıyor.
Örneğin “This is the method by which the problem was solved.” cümlesini gördüğümüzde kelime kelime çevirmek doğal bir sonuç vermiyor. Buradaki “by which”, kabaca “... yöntemiyle / ... aracılığıyla / ... vasıtasıyla” anlamı taşıyor. Yani mesele yalnızca “by which = şu demek” şeklinde bir sözlük karşılığı ezberlemek değil; “by” edatının “which” ile birleşerek önceki isimle bağlantı kurduğunu anlamak.
Forumlarda bu konuda sık sık “by which ne demek?”, “which yerine that kullanılabilir mi?” veya “by which yerine how diyebilir miyiz?” gibi sorular görüyorum. Bence asıl tartışılması gereken nokta da burada başlıyor: İngilizcede relative clause yani ilgi cümlecikleri mantığını kavramadan bu yapıyı ezberlemek gerçekten gerekli mi?
“By Which” Tam Olarak Ne Anlama Gelir?
“By which”, temel olarak bir önceki isimle ilgili açıklama yapan relative clause yapısında kullanılan preposition + relative pronoun kombinasyonudur.
Örneğin:
“This is the method by which we solved the problem.”
Burada:
- method = yöntem
- by = ile / aracılığıyla
- which = hangi / ki o
- by which we solved the problem = problemi hangi yöntemle çözdüğümüzü açıklayan bölüm
Doğal Türkçe çeviri:
“Bu, problemi çözdüğümüz yöntemdir.”
Daha açık bir çeviriyle:
“Bu, problemi çözdüğümüz yöntemdir / problemi bu yöntemle çözdük.”
Buradaki “by which”, doğrudan “hangi” diye çevrilmek zorunda değildir. İngilizcede “which” zamiri, kendisinden önce gelen method kelimesine gönderme yapıyor. “By” ise yapılan işin hangi araç, yöntem veya mekanizma aracılığıyla gerçekleştiğini gösteriyor.
Benim açımdan öğrenirken en faydalı ayrım şu oldu: “which” tek başına anlamından çok cümledeki görevine göre düşünülmeli. “By which” gördüğümüzde de doğrudan Türkçe bir kalıp aramak yerine “by + which’in referans verdiği isim” şeklinde okumak çok daha sağlıklı.
En Yaygın Kullanım: “Bir Şey Aracılığıyla”
“By which” özellikle bir yöntemi, mekanizmayı veya süreci açıklarken karşımıza çıkar.
Örneğin:
“The system by which payments are processed is highly automated.”
Burada “by which” ifadesi “ödemelerin işlendiği sistem aracılığıyla” fikrini oluşturuyor.
Bir başka örnek:
“She explained the process by which the data was collected.”
Burada “process” kelimesinden sonra gelen “by which the data was collected”, verinin hangi süreç aracılığıyla toplandığını açıklıyor.
Benzer şekilde:
“The mechanism by which plants convert light into energy is complex.”
Burada “by which”, “plants convert light into energy” eyleminin hangi mekanizma üzerinden gerçekleştiğini anlatıyor.
Bu nedenle “by which” özellikle akademik, bilimsel ve resmî İngilizcede oldukça sık karşımıza çıkabiliyor. Cambridge Dictionary'nin relative pronouns açıklamalarında da “which”in nesnelere ve kavramlara gönderme yapan relative pronoun olarak kullanılabildiği belirtiliyor. Oxford Learner’s Dictionaries ve British Council kaynaklarında da relative clause yapılarında relative pronounların önceki isimlerle bağlantı kurduğu açıklanıyor.
“By Which” Yerine “That” Kullanılabilir mi?
Bence öğrencilerin en çok hata yaptığı noktalardan biri burası.
Örneğin:
“The method by which we solved the problem…”
ifadesinde “by which” yerine doğrudan:
“The method by that we solved the problem…”
demek doğru değildir.
Çünkü that, relative clause içinde her durumda “which” ile aynı şekilde kullanılamaz. Özellikle önünde açıkça bir edat bulunduğunda “by that” yapısı burada aynı relative pronoun işlevini görmez.
Ancak İngilizcede edatı cümlenin sonuna taşıyarak başka bir yapı kurulabilir:
“The method which we solved the problem by…”
Bu yapı bazı bağlamlarda dilbilgisel olabilir; ancak kulağa daha az resmî gelebilir. Daha doğal alternatiflerden biri:
“The method that we used to solve the problem…”
olabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir ayrıntı var: “by which” ile “which ... by” arasında anlam bakımından bağlantı bulunabilir ama üslup aynı değildir.
“The method by which the problem was solved”
daha resmî ve akademik bir yapı gibi dururken,
“The method which we solved the problem by”
daha konuşma diline yakın olabilir.
Dolayısıyla yalnızca “hangisi doğru?” diye sormak yerine “hangi bağlamda hangisi daha doğal?” sorusunu sormak daha anlamlı.
“By Which” ve “How” Aynı Şey mi?
Bu konuda da sık karşılaşılan bir yanlış düşünce var.
Örneğin:
“This is the way by which he solved the problem.”
ile:
“This is how he solved the problem.”
anlam açısından birbirine yakın olabilir.
Fakat bunlar gramer bakımından aynı yapı değildir.
“How” doğrudan “nasıl” anlamında bir zarf/bağlayıcı yapı olarak kullanılabilirken “by which” bir edat + relative pronoun yapısıdır.
Üstelik “the way how...” kullanımı standart İngilizcede genellikle tercih edilmez. “The way in which...” veya “the way that...” gibi yapılar daha uygun olabilir.
Örneğin:
“This is the way in which he solved the problem.”
“This is how he solved the problem.”
Bu iki cümle oldukça yakın anlam taşır.
Dolayısıyla “by which = how” şeklinde mekanik bir eşitlik kurmak yerine, iki yapının farklı gramer görevlerine sahip olduğunu bilmek daha güvenlidir.
“By Which” Sadece İnsan Dışı Şeyler İçin mi Kullanılır?
“Which” genellikle nesneler, hayvanlar, kavramlar ve durumlarla ilişkilendirilir. İnsanlar için standart relative pronoun olarak çoğunlukla who veya whom kullanılır.
Örneğin:
“The person by whom the decision was made…”
Burada “person” insan olduğu için “by whom” kullanılır.
“The system by which the decision was made…”
Burada ise “system” bir sistem olduğu için “by which” uygundur.
Bu ayrım önemli çünkü “by” edatı, relative pronounun hâlini de etkileyebilir.
“By whom” = kim tarafından
“By which” = hangi şey/yöntem/sistem aracılığıyla
Örneğin:
“The novel was written by her.”
Relative clause içinde daha resmî bir biçim:
“The author by whom the novel was written…”
Fakat günlük İngilizcede “by whom” yerine çoğu zaman daha doğal alternatifler kullanılabilir. İngilizcenin önemli bir özelliği burada ortaya çıkıyor: Dilbilgisel olarak mümkün olan her yapı, günlük kullanımda aynı sıklıkta veya doğallıkta değildir.
Erkekler ve Kadınlar Farklı mı Öğreniyor?
İngilizce öğrenme tartışmalarında bazen erkeklerin daha stratejik ve çözüm odaklı, kadınların ise daha empatik ve ilişkisel öğrendiği gibi genellemeler yapılıyor. Bence burada dikkatli olmak gerekiyor.
Bazı insanların gerçekten de dil öğrenirken “kuralı çıkaralım, yapıyı analiz edelim, örnekleri sınıflandıralım” yaklaşımını benimsediğini görüyorum. Başka insanlar ise konuşma pratiği, iletişim, bağlam ve karşılıklı etkileşim üzerinden daha rahat öğreniyor. Bunların cinsiyetten ziyade kişisel öğrenme biçimi, eğitim geçmişi, yaş, motivasyon ve deneyimle ilişkili olabileceğini unutmamak gerekiyor.
Örneğin bir öğrenci “by which” yapısını tabloya koyup “preposition + relative pronoun” olarak analiz ederek öğrenebilir. Başka biri ise onlarca gerçek cümle okuyarak yapının kulağına yerleşmesini tercih edebilir.
İlk yöntem daha stratejik görünebilir; ikinci yöntem ise daha bağlamsal ve iletişim odaklı olabilir. Fakat bunları erkek ve kadın davranışı olarak kesin biçimde ayırmak bilimsel açıdan fazla iddialı olur.
Dil öğrenme araştırmalarında bireysel farklılıkların önemli olduğu uzun zamandır vurgulanıyor. Bu yüzden forum tartışmalarında “erkekler böyle öğrenir, kadınlar şöyle öğrenir” demektense “hangi öğrenme yaklaşımı hangi kişide işe yarıyor?” sorusuna odaklanmak daha verimli.
Güçlü ve Zayıf Taraflarıyla “By Which” Kullanımı
“By which” yapısının güçlü tarafı, özellikle yazılı ve akademik İngilizcede ilişkileri oldukça açık biçimde ifade edebilmesidir.
“The process by which…”
“The method by which…”
“The mechanism by which…”
“The system by which…”
gibi kalıplar, bir şeyin hangi yöntem, mekanizma veya sistem üzerinden gerçekleştiğini oldukça net şekilde ifade eder.
Ancak zayıf tarafı, öğrenenler açısından fazla resmî algılanabilmesidir. Bir öğrencinin her yerde “by which” kullanmaya çalışması, cümlelerini gereğinden fazla akademik veya yapay hâle getirebilir.
Örneğin günlük konuşmada:
“That’s how we did it.”
demek son derece doğal olabilir.
“The manner by which we accomplished the task…”
gibi ağır bir yapı ise aynı iletişim amacı için gereksiz derecede resmî kalabilir.
Bu nedenle yalnızca gramer doğruluğuna değil, register, yani dilin kullanım düzeyine de dikkat etmek gerekiyor.
Gerçek Hayatta Cümleyi Nasıl Çözümleyebiliriz?
“By which” gördüğümde artık cümleyi kelime kelime çevirmek yerine üç aşamada incelemek daha kolay geliyor.
Önce “which”in neye gönderme yaptığını buluyorum.
Örneğin:
“The method by which…”
Burada “which” → “method”.
Sonra “by”ın anlam ilişkisini belirliyorum.
“method + by” → yöntem aracılığıyla.
Son olarak relative clause'un tamamını okuyorum:
“The method by which researchers analyzed the data…”
Böylece bunun “araştırmacıların verileri analiz ettiği yöntem” anlamında olduğunu anlayabiliyorum.
Bu yaklaşım, yalnızca “by which ne demek?” sorusunu çözmüyor. Aynı zamanda “in which”, “through which”, “with which”, “for which” gibi benzer yapıları anlamayı da kolaylaştırıyor.
Örneğin:
“The house in which he lives…”
“Yaşadığı ev.”
“The tool with which the experiment was conducted…”
“Deneyin gerçekleştirildiği araç.”
“The reason for which the decision was made…”
Burada edat değiştiği için ilişkinin anlamı da değişiyor.
Forumda Tartışmaya Değer Asıl Nokta
Bence “by which” konusunda en büyük hata, İngilizceyi tamamen Türkçe karşılıklar üzerinden öğrenmeye çalışmak.
“By which = bununla / hangi vasıtayla” diye tek satırlık bir karşılık ezberlemek başlangıçta kolay gelebilir. Fakat daha sonra “in which”, “through which”, “with which” gibi yapılar ortaya çıktığında sistem bozuluyor.
Daha sağlam yaklaşım ise şu:
which → önceki isme gönderme yapar.
by → araç, yöntem veya aracılık ilişkisi kurabilir.
by which → önceki isimle bağlantılı bir relative clause oluşturur.
Bu mantığı kavradığımızda yapı ezber olmaktan çıkıyor.
Örneğin:
“The technology by which information is transmitted…”
Burada “by which”i ayrı bir kelime grubu olarak ezberlemek yerine “technology + by + which” ilişkisini görebiliriz.
Sonuç: Ezberlemek mi, Mantığını Anlamak mı?
“By which” tek başına korkulacak bir İngilizce yapısı değil. Asıl mesele relative clause mantığını ve edatların bu yapılardaki rolünü anlamak.
Özellikle “method by which”, “process by which”, “system by which” ve “mechanism by which” gibi örneklerde yapı oldukça nettir. Daha günlük bir anlatım gerektiğinde ise “how”, “that” veya edatın cümlenin sonuna taşındığı yapılar daha doğal olabilir. Burada tek bir yapıyı her durumda tercih etmek yerine bağlamı dikkate almak gerekir.
Benim bu konudan çıkardığım en önemli ders şu: İngilizcede bir yapının Türkçedeki tek bir kelimeye karşılık gelmesini beklemek çoğu zaman öğrenmeyi zorlaştırıyor. “By which”i sözlük maddesi gibi değil, edat + relative pronoun + önceki isim arasındaki ilişki olarak gördüğümüzde konu çok daha anlaşılır hâle geliyor.
Peki siz “by which” gördüğünüzde bunu doğrudan Türkçeye çevirerek mi anlıyorsunuz, yoksa cümlenin tamamındaki ilişkiyi çözerek mi? Günlük konuşmada “how” gibi daha basit bir alternatif varken akademik metinlerde “by which” kullanılmasını sizce ne kadar gerekli buluyorsunuz? Bir de dil öğrenirken gramer kuralını sistematik biçimde çözmek mi, yoksa çok sayıda gerçek örnek üzerinden yapıyı sezmek mi sizin için daha kalıcı oluyor?